Bronaanpak in koelwaterbehandeling: chemiearm en chemievrij koelen

‍

In het Nederlandse waterbeleid verschuift de aandacht steeds nadrukkelijker naar de bron. Niet langer staat centraal hoe verontreinigingen uit afvalwater kunnen worden verwijderd, maar hoe kan worden voorkomen dat deze überhaupt ontstaan. Deze benadering, bekend als bronaanpak, speelt een steeds grotere rol bij de beoordeling van industriële installaties en watergebruik. Vooral bij koeltorens, waar traditioneel veel chemicaliën worden ingezet, is deze verschuiving duidelijk zichtbaar [1].

De beweging richting bronaanpak komt niet voort uit één enkel beleidsdocument, maar uit een samenloop van Europese richtlijnen, nationale wetgeving en voortschrijdend inzicht in de effectiviteit van preventie.

Bronaanpak als uitgangspunt in modern milieubeleid

Bronaanpak is een kernprincipe binnen het Europese milieubeleid. De Europese Commissie benadrukt al jaren dat het voorkomen van emissies effectiever is dan het corrigeren ervan achteraf [2]. Dit principe is in Nederland verankerd via de Omgevingswet en het bredere preventie- en zorgplichtdenken.

Volgens het RIVM leidt bronaanpak niet alleen tot een lagere milieubelasting, maar ook tot minder onzekerheden in het waterbeheer. Stoffen die niet worden gebruikt of gevormd, kunnen immers ook niet in het milieu terechtkomen [1].

Waarom koeltorens centraal staan

Koeltorens vormen binnen de industrie een belangrijk aandachtspunt. Ze verwerken grote hoeveelheden water, hebben vaak een continue lozing en maken gebruik van hulpstoffen om microbiologische groei, corrosie en kalkaanslag te beheersen. Juist deze combinatie maakt koeltorens gevoelig vanuit het perspectief van waterkwaliteit [3].

Onderzoek en praktijkervaring laten zien dat een aanzienlijk deel van de belasting van oppervlaktewater niet het gevolg is van calamiteiten, maar van structurele, laag-concentratieve emissies. STOWA wijst erop dat juist deze diffuse belasting lastig te beheersen is met end-of-pipe-maatregelen, maar wel effectief kan worden teruggedrongen met preventieve keuzes in het systeemontwerp [4].

Chemiearm en chemievrij koelen als preventieve strategie

Binnen deze context krijgt chemiearm en chemievrij koelen steeds meer aandacht. In plaats van problemen te beheersen met een combinatie van polymeren, fosfonaten en biociden, richten deze strategieën zich op het stabiliseren van het koelwatersysteem zelf.

Door gebruik te maken van fysische, elektrochemische of oxidatieve principes kan de vorming van afzettingen en microbiologische groei worden beperkt, zonder structurele toevoeging van milieubelastende stoffen. Vanuit het perspectief van bronaanpak is dit logisch: minder chemicaliën in het systeem betekent minder potentiële emissies naar het oppervlaktewater [3][4].

Het RIVM benadrukt dat preventieve maatregelen zoals deze bijdragen aan een robuuster watersysteem en beter aansluiten bij de lange termijn doelen voor waterkwaliteit [1].

Van lozing naar ontwerpkeuze

Een belangrijk gevolg van bronaanpak is dat de focus verschuift van lozingsnormen naar ontwerp en beheer. Waar koelwaterbehandeling vroeger vooral een operationele aangelegenheid was, wordt het nu steeds vaker gezien als een strategische keuze die bepalend is voor vergunningverlening en toezicht.

Waterschappen en toezichthouders kijken daarbij niet alleen naar de actuele waterkwaliteit, maar ook naar de vraag of een installatie zó is ingericht dat emissies structureel worden geminimaliseerd. STOWA beschrijft deze ontwikkeling als een noodzakelijke stap om waterkwaliteitsdoelen haalbaar te houden in een steeds intensiever gebruikt watersysteem [4].

Bronaanpak en toezicht

Ook in toezicht en handhaving speelt bronaanpak een steeds grotere rol. De Omgevingswet legt nadruk op de zorgplicht: bedrijven moeten aantoonbaar alles doen wat redelijkerwijs mogelijk is om nadelige milieugevolgen te voorkomen [5].

In de praktijk betekent dit dat bij inspecties en vergunning evaluaties steeds vaker wordt gekeken naar:

·      het gebruik van stoffen in koelwatersystemen,

·      de noodzaak van deze stoffen,

·      en de beschikbaarheid van preventieve alternatieven.

Wanneer preventieve maatregelen technisch en redelijkerwijs haalbaar zijn, verwacht het bevoegd gezag dat deze serieus worden overwogen en toegepast.

Bronaanpak als structurele ontwikkeling

De aandacht voor bronaanpak bij koeltorens is geen tijdelijke beleidsgolf, maar onderdeel van een bredere ontwikkeling in waterbeheer. Europese en nationale instellingen benadrukken dat verdere verbetering van waterkwaliteit alleen mogelijk is door emissies structureel te voorkomen [2][4].

Voor de industrie betekent dit dat koelwaterbehandeling steeds meer wordt beoordeeld in samenhang met beleid, vergunningen en lange termijndoelen voor waterkwaliteit. Chemiearm en chemievrij koelen past binnen die ontwikkeling als een preventieve en toekomstgerichte invulling van modern waterbeheer.

Bronnen

[1] RIVM. Preventie van emissiesnaar water en milieu.

[2] Europese Commissie. Pollution prevention and control – principle sand policy.

[3] RIVM. Industriële emissies en waterkwaliteit.

[4] STOWA. Bronmaatregelen en emissiereductie in watersystemen.

[5] Rijksoverheid. Omgevingswet –zorgplicht en preventie.

‍